Gan Jane Cook, aelod o Fwrdd Strategaeth Bwyd Caerdydd

“Rwy’n treulio llawer o fy mywyd gwaith yn meddwl am sut i gael pobl i sylwi ar fusnesau bwyd a diod annibynnol yng Nghaerdydd, rhoi cynnig arnynt a’u cefnogi.

Dyna oedd y syniad gwreiddiol y tu ôl i Basbort Gwin Caerdydd, a lansiais yn 2022: creu rheswm syml i bobl grwydro’r ddinas, darganfod lleoliadau y byddent fel arall yn cerdded heibio iddynt, a gwario’n uniongyrchol mewn siopau annibynnol ar hyd y ffordd.

Yr hydref hwn, rydw i’n profi a all yr un syniad weithio ar gyfer coffi.

Mae Pasbort Coffi cyntaf Caerdydd yn gynllun peilot chwe wythnos bwriadol fach sy’n cynnwys chwe lleoliad annibynnol yng nghanol y ddinas: Hard Lines, Brodies, Corner Coffee, Donald’s, Pettigrew Bakeries a Society Café.

Am £19, mae deiliaid pasbort yn cael un coffi ym mhob lleoliad, sy’n cynnwys dau opsiwn a ddewiswyd yn arbennig ym mhob lle. Mae’r rhestr wedi’i chreu ar sail ansawdd, tarddiad ac amrywiaeth y coffi, gyda lleoliadau’n arddangos gwahanol ddulliau bragu gan gynnwys espresso, swp-fragu ac arllwys drosodd.

Ond mae rhan arall o’r Pasbort sydd yr un mor bwysig i fi: sut mae’r coffi hynny’n cael ei weini.

Os oes lle, rydym yn gofyn i ddeiliaid y Pasbort eistedd i mewn a defnyddio llestri’r lleoliad. Os ydyn nhw eisiau mynd â’u coffi i ffwrdd, mae’n rhaid iddyn nhw ddod â’u cwpan eu hunain y gellir ei ailddefnyddio.

Ni ellir defnyddio cwpan tafladwy fel rhan o’r cynllun Pasbort.

PAM YDYM YN ANNOG AILDDEFNYDDIO?

Mae gwastraff bwyd a gwastraff pecynnu wedi bod yn codi dro ar ôl tro mewn sgyrsiau am system fwyd Caerdydd.

Yn gynharach y mis hwn, daeth Bwyd Caerdydd a Chyngor Caerdydd â thrigolion, grwpiau cymunedol a sefydliadau lleol ynghyd ar gyfer gweithdy ymarferol yn edrych ar sut y gall y ddinas leihau gwastraff bwyd a gwastraff pecynnu. Canolbwyntiodd y sesiwn ar y meysydd lle gall pobl a chymunedau gael y dylanwad mwyaf uniongyrchol, gan gynnwys pecynnau tecawê a chwpanau coffi untro, a gwnaeth y syniadau a gynhyrchwyd fwydo i strategaethau bwyd a gwastraff sy’n datblygu yng Nghaerdydd.

Mae hynny’n bwysig oherwydd nid yw ‘bwyd cynaliadwy’ yn ymwneud â beth rydyn ni’n ei fwyta ac yn ei yfed yn unig. Mae hefyd yn ymwneud â’r systemau o’i gwmpas: sut mae cynhyrchion yn cael eu pecynnu, beth sy’n cael ei daflu, sut mae busnesau’n gweithredu a pha mor hawdd rydyn ni’n ei gwneud hi i bobl ddewis yn wahanol.

Nodwyd hefyd bod lleihau gwastraff bwyd a gwastraff pecynnu yn flaenoriaeth drwy waith Sgyrsiau Bwyd ehangach Bwyd Caerdydd ac mae’n gysylltiedig yn naturiol â nodau’r bartneriaeth o greu Caerdydd sy’n fwy cynaliadwy yn amgylcheddol ac economi fwyd leol ffyniannus.

Mae cwpanau coffi yn enghraifft arbennig o weladwy o’r her honno.

Mae’r rhan fwyaf ohonom yn gwybod bod cwpanau y gellir eu hailddefnyddio yn opsiwn gwell. Mae llawer ohonom yn berchen ar un. Y broblem yw ei gofio, ei gario, a throi ailddefnyddio o rywbeth rydyn ni’n bwriadu ei wneud i rywbeth rydyn ni’n ei wneud yn rheolaidd.

Dyna pam roeddwn i eisiau i’r rheol Pasbort Coffi fod yn glir yn hytrach nag yn ddewisol.

Mwynhewch baned yn y siop neu dewch â’ch cwpan eich hun.

Mae’n system syml, sydd ddim â’r bwriad o wneud i bobl deimlo’n euog – ond yn hytrach rhoi hwb fach iddynt wneud rhywbeth y maent eisoes yn awyddus i’w gyflawni.

DYSGU GAN GYNLLUN PEILOT REFILL RETURN CAERDYDD

Nid dyma’r tro cyntaf i Gaerdydd brofi ffyrdd o wneud cwpanau coffi ailddefnyddiadwy yn haws.

Yn 2024, trwy fy ngwaith gyda Caerdydd AM BYTH, helpais i lansio cynllun peilot Refill Return Caerdydd, a gyflwynwyd gyda’r elusen amgylcheddol City to Sea. Gallai cwsmeriaid fenthyg cwpan y gellid ei ailddefnyddio drwy’r ap Refill a’i ddychwelyd i leoliadau oedd yn cymryd rhan, yn hytrach na chymryd cwpan untro i ffwrdd.

Dangosodd y canlyniadau gweithredol mwyaf cyflawn o’r peilot hwnnw fod 12,139 o gwpanau wedi cael eu benthyg a chafwyd cyfradd ddychwelyd o 97.8%, ac roedd 769 o bobl yn defnyddio’r cynllun yn weithredol. Adroddodd un lleoliad eu bod wedi arbed mwy na £600 mewn costau pecynnu tecawê yn ystod y cynllun peilot.

Yr hyn a gefais yn arbennig o ddiddorol oedd nid dim ond graddfa’r defnydd, ond y dystiolaeth y gallai ailddefnyddio ddod yn rhan o drefn arferol pobl pan fyddai’r system yn ei gwneud hi’n ddigon hawdd.

Mae hynny’n teimlo’n berthnasol i’r Pasbort Coffi hefyd.

Mae’r prosiect hwn yn llawer llai, ac yn llawer symlach. Nid ydym yn adeiladu system ddychwelyd ledled y ddinas nac yn gofyn i fusnesau ddelio â stoc ar fenthyg. Rydym yn gofyn i 300 o ddeiliaid Pasbort gario cwpan y gellir ei ailddefnyddio gyda nhw wrth iddyn nhw deithio o gwmpas chwe lleoliad dros chwe wythnos.

Ond mae’r egwyddor yn debyg: gwnewch yr ymddygiad cynaliadwy yn rhan o’r profiad – yn hytrach nag yn ychwanegiad dewisol.

CEFNOGI’R ECONOMI LEOL HEFYD

Mae Pasbort Coffi Caerdydd hefyd yn ymwneud â dathlu ansawdd sîn goffi annibynnol Caerdydd.

Dewiswyd pob busnes sy’n cymryd rhan oherwydd bod coffi yn rhan bwysig o’r hyn maen nhw’n ei wneud. Ar draws y chwe lleoliad, bydd cwsmeriaid yn dod o hyd i gymysgeddau cartref, coffis gwadd, ffa wedi’u rhostio’n annibynnol a gwahanol ddulliau bragu, gyda digon o gyfle i roi cynnig ar rywbeth na fyddent fel arfer yn ei archebu.

Y gobaith yw y bydd pobl yn gwneud mwy na dim ond casglu chwe stamp.

Efallai y byddan nhw’n rhoi cynnig ar swp-fragu am y tro cyntaf. Efallai y byddan nhw’n dod o hyd i hoff gaffi newydd. Efallai y byddan nhw’n prynu bag o ffa i fynd adref gyda nhw, yn prynu cacen tra byddan nhw yno – ac yn dychwelyd i rai o’r busnesau ar ôl i’r Pasbort ddod i ben.

Mae’r elfen economaidd leol honno’n bwysig hefyd. Mae gwaith Bwyd Caerdydd wedi’i seilio ar y ddealltwriaeth bod angen i system fwyd well gefnogi cymunedau, busnesau a’r amgylchedd gyda’i gilydd, yn hytrach na’u trin fel materion ar wahân.

Mae Pasbort Coffi Caerdydd wedi cael ei gefnogi gan Gronfa Uchelgais Dinas Caerdydd AM BYTH sydd wedi fy ngalluogi i ddatblygu a phrofi’r syniad ar raddfa hawdd ei rheoli.

Dim ond 300 o Basbortau sydd yn y cynllun cyntaf hwn.

Os yw’n gweithio, gallwn ddysgu ohono a meddwl am yr hyn sy’n dod nesaf. Os yw’n helpu cannoedd o bobl i ddarganfod busnesau coffi annibynnol wrth fynd i’r arfer o gario cwpan y gellir ei ailddefnyddio, mae hynny’n teimlo fel canlyniad defnyddiol.

Oherwydd, yn y pen draw, nid yw newid system fwyd dinas yn ymwneud ag un ymyrraeth fawr. Mae’n ymwneud â chyfuno llawer o ddewisiadau, prosiectau ac arferion llai.

Ac weithiau, mae’n gallu dechrau gyda rhywbeth mor syml â chofio eich cwpan coffi.”

Dysgwch fwy am Basbort Coffi Caerdydd yn www.cardiffcoffeepassport.co.uk a @cdfcoffeepassport ar Instagram.